Tam filozoficzne czy artystyczne7866667

— Tego podobno nie mozna doczytac do korica... Ja doczytam! Powiedzialam sobie, ze doczytam! Profesor Lucien Goldmann. Barczysty, z klatkq piersiowş wojowniczq, napierający, cos jak woz cięzarowy albo nawet okręt o trzydziestu tysiącach ton. Byl na premierze Slubu w teatrze Recamier, bral udzial w dyskusjach, tlumaczyl lu- dziom na prawo i lewo w czym sekret caly, az wreszcie wystq- pil z artykulem w „France Observateur” pod tytulem Krytyka nic nie zrozumiala, w ktorym dal wlasnq interpretację sztuki. Zaczynalo się to obiecujşco. Slub, zdaniem jego, jest scisle związany z kataklizmami historycznymi naszych czasow, jest to „kronika historii, ktora oszalala”, akcja Slubu jest grotes- kowq parodiq zdarzen prawdziwych. Ale potemę Z Pijaka zro- bil Goldmann lud zbuntowany, z narzeczonej Henryka — na- rod, z Krola — panstwo, ze mnie „polskiego szlachcica”, ktory w tych symbolach zawarl dramat dziejowy. Niesmialo probo-

walem protestowac, zgoda, nie przeczş, Slub jest szalonş wersją szalonej historii, w sennym, czy pijanym, stawaniu siş tej akcji odzwierciedla się fantastycznosc procesu historycz- nego, ale zeby Mania byia narodem, a Ojciec panstwem...ęę Na nic! Goldmann, profesor, krytyk, marksista, barczysty, zawyrokowal, ze ja nie wiem, a on wie lepiej! Wsciekly imperializm marksizmu! Im ta doktryna sluzy do najezdzania ludzi! Goldmann, zbrojny marksizmem, byl podmiotem — ja, pozbawiony marksizmu, bylem przedmiotem — dyskusji przyshichiwalo siş kilka osob, wcale nie zdziwionych tym, ze Goldmann mnie interpretuje, a nie ja jego. Jakie sq ostatnie biuletyny z frontuę Tak, z frontu, albo- wiem walka czşsciowo uznanej wielkosci mojej z tymi Fran- cuzami nie moze ustac ani na chwilş. Moglbym wprawdzie — tak by siş zdawalo — byc na stopie wojennej z tymi, co nic o mnie nie wiedzq, lub wiedzq zle, a rozkrochmalac siş na boczku z wielbicielami. Ale — i mowiş to powaznie — jakze bym wyglądal, gdyby wrog zdybal mnie w momencie takiej sla- bosci z wielbicielemę Nie, wciąz jeszcze muszş byc trudny! Trudny! I przede wszystkim taki, jaki bylem w Argentynie, och, och, gdybym choc na cal siş zmienil pod wplywem Paryza, bylaby to klşska, nie, taki jak bylem z Florem, czy z Eislerem w Rexie, taki byc muszş i teraz, och, och, na kopule Inwalidow, na wiezach Notre Dame odcisnqc siş Florem z Argentyny! Florem, albo i Polskq staroszlacheckq! Dlatego dotozylem staran by powiedziec dwâm komunistom „i, panie swişty, dawniej cham byl chamem, a pan panem, i bylo lepiej”. To im powiedzialem pod kasztanami. Ci dwaj — profesorowie filozo- fii, przybyli na Kongres nietzscheanski — nadzwyczaj siş tym uradowali i przez chwilş wszyscy trzej bylismy szczşsliwi. Wyczuwam jednak, ze polityka krązy wokol mnie... naj- gorsza z dzikich malp paryskiej dzungli. O zmroku czujş jak zacieâniajq siţ pewne obieze, wyciągajş po mnie pewne ma- cki... Grozi mi przede wszystkim „polski szlachcic” i w dodat- ku „emigrant”, z czego juz nietrudno przewekslowac na „antysemitş”, a nawet na „faszystş”, z faszysty zas tylko krok do „hitlerowca”. Jakoz krytyk niemiecki, Zyd, Hans Mayer,

który poswięcil mi rozdzial swojej ksiązki Ansichten, oswiad- czyt ni stqd ni zowąd na posiedzeniu jury Formentoru, ze — wie na pewno — jestem antysemitg i ze w ksiązce, którą obecnie piszę, peino antyzydowskich wycieczek. Kto mu udzielit tej zyczliwej informacjię Tym dziwniejsze to wy- stąpienie, ze przeciez Mayer omawial mój Dziennik w swojej ksiíjzce i chyba nie mógi ujsc jego uwadze dhizszy passus Zydom poswięcony, okreslający mój do nich jak najbardziej przychylny stosunek (w kawiarniach warszawskich zwano mnie zydowskim królem). Bronic się ę Protestowacę Och, och, zezwólmy by sparzenie mej osoby z nomenklatura juz zanadto wyswiechtaną splodzilo cudactwa, które same się pozrq. Go- rzej, ze gazety francuskie z okazji mego przybycia do Paryza podkreslaiy mój hrabski wyglqd i arystokratyczne maniery, a prasa wioska pisaia gentiluomo polacco. Protestowacę Och, och, och, cóz bym zdziaial protestamię Wprawdzie, wiem, kompromituje mnie to w oczach awangardy, studenterii, lewi- cy, jakbym nieomal byl autorem Quo Vadis; a przeciez lewica, nie zas prawica, stanowi naturalny teren mej http://overnight-scanning.eu/book/f/g/skanowanie-ksiazek/ ekspansji. Nie- stety, powtarza się stara historia z czasów gdy to prawica widziala we mnie „bolszewika”, a día lewicy bylem nieznosnym anachronizmem. Ale upatruję w tym poniekqd mojq misję dziejowq: och, och, och, wejsc w Paryz z niewinnq nonszalancją, jako konserwatysta-burzyciel, hreczkosiej-awangardzista, lewi- cowiec prawicowy, prawicowiec lewicowy, sarmata argentyñski, arystokratyczny plebejusz, artysta antyartystyczny, dojrzalec niedojrzaly, anarchista zdyscyplinowany, sztucznie szczery, szczerze sztuczny. To warn dobrze zrobi... i mnie! Choroba. Kamieñ. Noc i wampir. Z Charairami pod kasztanem. Smierc. Dyskusja z panem d’Hormon przy stole, filozoficzna. Najwspanialsza bezwzględnie ze wszystkich dysput moich! Ja mówilem ,,w panskim Renanie tkwi ukryty Bergson”, na

co staruszek, nie doslyszawszy jednego slowa, odpowiadal „gdyz monadç trzeba ując w tej perspektywie, niech pan mi wierzy, dokiadnie to przemyslalem, i zresztq Demokryt...” Ja (brutalnie): — Nie ufam Teokrytowi! On (ujmujşco, z naj- wiçkszq grzecznosciq): — Coę Heraklitę Owszem, owszem, do pewnego stopnia podzielam panskie uczucia, cher Mon- sieur, ale horyzonty heraklitowskie... Przysluchiwano siç z na- bozenstwem w glçbokim milczeniu, stol caly zawisat u na- szych ust, az w koncu starzec klepnąl mnie po ramieniu: Nous sommes du même étage (jestesmy z tego samego piçtra). Hector, Jean, Raoul, Dominique. Lat 14, 15, 16. Zmie- niajq talerze, obnoszą potmiski, szparcy, roztanczeni — czy balet ten po to, zeby nas obsluzyc, czy tez my objadamy siç i roztaczamy nasze dostojenstwa po to jedynie, zeby oni mogli tanczycę Nad wieczorem wypadajij z kuchen i kreden- sôw na park, na boiska i plac tenisowy, wskakujq na moto- cykle i wtedy sw. Ludwik, wieza, gotyckie fasady, kongresy, zjazdy, artysci, uczeni, wszystko to pada plackiem przed tymi dziecmi, jak przed obcojçzycznym najezdzcą.

'58] Rok z górą mija odkąd osiedlilem się w Vence, o dwadzie- scia kilometrów od Nicei, na zboczu Alpes Maritimes — miejscowosc szykowna, nie brak rezydencji wykwintnie ukry- tych w kępach palmowych, za murami z róz, w gęstwi- nie mimoz. Nieraz z okna widzę na placyku po kilka Rolls Royce’ów, których wlasciciele kupujq na targu mleko, lub krewetki. Oprócz Rolls Royce’ów, Jaguary.

Kto by chcial wiedziec, co ze mną się dziato w ciqgu tego, rocznego juz prawie, mojego milczenia... W Royaumont, pod Paryzem, trzy miesiqce spędzilem. Potem ucieklem przed jesienią, naprzód w okolice Cannes, do La Messuguiére. Zajmowalem pokój, w którym Gide mieszkal przed laty. Moja sciezka wstępuje na koniec na slad ludzi, dobrze mi znanych od dawna, jakbym dosięgal ich fízycznie post mortem, i odzywa się we mnie glos: bytes wygnany. Zamieszkalem wreszcie w Vence. Mieszkanko przyjemne, pięc balkonów, cztery widoki, trzy kominki. Pomiędzy Alpa- mi, wrącymi od swiatla, morzem niebieszczącym się w dali, oraz

starozytnymi uliczkami ujmującej miesciny z resztką zamku baronów de Villeneuve et de